Brazilië

Brazilië (Portugees: Brasil), officieel de Federatieve Republiek Brazilië (Portugees: República Federativa do Brasil), is het grootste land van Zuid-Amerika en van de Latijns-Amerikaanse regio. Het is qua oppervlakte (circa 8,5 miljoen vierkante kilometer) en qua inwoneraantal (meer dan 210 miljoen) het vijfde land ter wereld. Brazilië is het enige Portugestalige land op het Amerikaanse continent en het grootste lusofone land ter wereld. Het grenst aan alle Zuid-Amerikaanse landen behalve Chili en Ecuador, beslaat bijna de helft van het continent en staat bekend om zijn uitgestrekte natuurlijke hulpbronnen, culturele diversiteit en economische betekenis op de wereldtoneel.

Geografie en natuurlijk milieu

Brazilië beslaat een enorm deel van het oosten van Zuid-Amerika en strekt zich uit van het Amazoneregenwoud in het noorden tot de pampa-grassavannes in het zuiden, en van de Atlantische kustlijn tot het Braziliaanse Hoogland in het binnenland. Het land grenst aan tien landen: Argentinië, Bolivia, Colombia, Frans-Guyana (een overzees gebiedsdeel van Frankrijk), Guyana, Paraguay, Peru, Suriname, Uruguay en Venezuela. De uitgestrekte Atlantische kustlijn is ruim 7.400 kilometer lang.

Het Amazonebekken, dat een groot deel van het noorden van Brazilië beslaat, herbergt het grootste tropische regenwoud ter wereld en de grootste biodiversiteit van alle terrestrische ecosystemen op aarde. De Amazone, de rivier met de grootste waterafvoer ter wereld, stroomt door deze regio. Andere belangrijke geografische kenmerken zijn het Pantanal, het grootste tropische wetland ter wereld, de Iguaçu-watervallen op de grens met Argentinië en het nationale park Lençóis Maranhenses met zijn duinenlandschap. Het klimaat van Brazilië varieert van equatoriaal in het noorden tot tropisch en subtropisch in de centrale en zuidelijke regio's, wat een buitengewone verscheidenheid aan flora en fauna ondersteunt.

Brazilië herbergt ongeveer zestig procent van het Amazoneregenwoud, dat een cruciale rol speelt in de wereldwijde klimaatregulering en de opslag van koolstof. Ontbossing is een aanhoudend milieuprobleem geweest, waarbij het natuurbehoudsbeleid aanzienlijk verschilt per regeringsperiode.

Geschiedenis

Inheemse volkeren en koloniale periode

Lang vóór het Europese contact werd Brazilië bewoond door talrijke inheemse volkeren, met schattingen van de pre-Columbiaanse bevolking variërend van twee tot vier miljoen mensen. Opmerkelijke inheemse groepen waren onder meer de Tupi, de Guarani en volkeren die Ge-talen spraken. Bewijzen van complexe pre-Columbiaanse samenlevingen, zoals de geogliefen van Acre en de terra preta-bodems van de Amazone, duiden op geavanceerde nederzettingspatronen in de regio.

In april 1500 claimde Pedro Álvares Cabral het gebied voor Portugal, waarmee een periode van ruim drie eeuwen Portugese koloniale heerschappij begon. De eerste koloniale economie draaide om de winning van brazielhout en verschoof later naar suikerplantages in de zestiende en zeventiende eeuw, die zwaar leunden op de arbeid van tot slavernij gedwongen Afrikanen. De goud- en diamantwinning in Minas Gerais stimuleerde in de achttiende eeuw verdere expansie. Rio de Janeiro werd in 1763 de koloniale hoofdstad, als vervanging van Salvador.

Onafhankelijkheid en keizerrijk

In 1808 vluchtte het Portugese hof tijdens de Napoleontische oorlogen naar Rio de Janeiro, wat de status van Brazilië verhief tot die van het Verenigd Koninkrijk van Portugal, Brazilië en de Algarve. Nadat koning João VI in 1821 naar Portugal was teruggekeerd, riep zijn zoon prins Pedro op 7 september 1822 de Braziliaanse onafhankelijkheid uit en werd keizer Pedro I. Het Keizerrijk Brazilië, nadien geregeerd door Pedro II van 1831 tot 1889, was een constitutionele monarchie die territoriale consolidatie en economische groei tot stand bracht, met name door de koffie-export.

De slavernij werd in 1888 formeel afgeschaft met de ondertekening van de Lei Áurea (Gouden Wet), waarmee Brazilië het laatste land op het Amerikaanse continent was dat deze instelling beëindigde. Een jaar later zette een militaire staatsgreep een einde aan de monarchie en werd de Eerste Braziliaanse Republiek gesticht.

Republikeinse tijdperk en modern Brazilië

De Oude Republiek (1889–1930) werd gekenmerkt door oligarchisch bewind, gedomineerd door koffie- en zuivelbelangen. De revolutie van 1930 bracht Getúlio Vargas aan de macht en luidde een periode van gecentraliseerde modernisering in. Vargas regeerde als dictator van 1937 tot 1945 en opnieuw als democratisch gekozen president van 1951 tot 1954. Het midden van de twintigste eeuw was een tijd van snelle industrialisering, de bouw van Brasília als nieuwe hoofdstad (ingewijd in 1960) en aanzienlijke demografische verschuivingen richting verstedelijking.

Een militaire staatsgreep in 1964 vestigde een dictatuur die tot 1985 duurde. In deze periode maakte Brazilië het "Braziliaanse mirakel" van snelle economische groei mee, naast politieke repressie en censuur. De herdemocratisering culmineerde in de Grondwet van 1988, die een democratische federale republiek met algemeen kiesrecht vestigde. De jaren negentig brachten economische stabilisatie door het Plano Real, en in de daaropvolgende decennia groeide Brazilië uit tot een van de grootste economieën ter wereld, gastland van grote internationale evenementen waaronder het FIFA-wereldkampioenschap voetbal 2014 en de Olympische Zomerspelen van 2016 in Rio de Janeiro.

Bestuur en politiek

Brazilië is een federale presidentiële constitutionele republiek, samengesteld uit 26 deelstaten en één federaal district. De overheid is verdeeld in drie machten: de uitvoerende macht, geleid door de president die zowel staatshoofd als regeringsleider is; de wetgevende macht, bestaande uit het tweekamerstelsel van het Nationaal Congres met de Kamer van Afgevaardigden en de Federale Senaat; en de rechterlijke macht, aan het hoofd waarvan het Hoogste Federale Tribunaal staat. Presidenten worden voor termijnen van vier jaar gekozen via directe verkiezingen, met de mogelijkheid van één herverkiezing.

Het politieke landschap wordt gekenmerkt door een multi-partijsysteem met talrijke politieke partijen, wat vaak tot coalitieregeringen leidt. Brazilië speelt een actieve rol in de internationale betrekkingen als oprichtingslid van de Verenigde Naties, de G20, BRICS en Mercosur, en wordt beschouwd als een opkomende mondiale macht en regionale leiders in Latijns-Amerika.

Economie

Brazilië bezit de grootste economie van Latijns-Amerika en behoort gestaag tot de twaalf grootste economieën ter wereld gemeten naar nominaal bbp. De economie is sterk gediversifieerd en omvat landbouw, mijnbouw, industrie en diensten. Brazilië is een wereldleider in de productie en export van landbouwproducten, waaronder sojabonen, koffie, suikerriet, rundvlees, gevogelte, sinaasappelsap en ethanol uit suikerriet. Het land beschikt ook over aanzienlijke minerale rijkdommen en is een belangrijke producent van ijzererts, bauxiet en andere grondstoffen.

De industriële sector omvat aanzienlijke productie van auto's, lucht- en ruimtevaart, staal, petrochemie en consumptiegoederen. Embraer, gevestigd in São José dos Campos, behoort tot de grootste luchtvaartbedrijven ter wereld. Offshore-olievondsten in de pre-zoutlaag hebben Brazilië tot een belangrijke olieproducent gemaakt. De dienstensector, inclusief bankwezen, telecommunicatie en toerisme, vertegenwoordigt het grootste aandeel van het bbp. Ondanks zijn economische kracht kampt Brazilië met aanhoudende uitdagingen, waaronder inkomensongelijkheid, regionale verschillen en beperkingen in de infrastructuur.

Demografie en samenleving

Met een bevolking van meer dan 210 miljoen mensen is Brazilië het dichtstbevolkte land van Latijns-Amerika en het zevende dichtstbevolkte land ter wereld. De bevolking is opmerkelijk divers en weerspiegelt eeuwen van immigratie en vermenging tussen inheemse volkeren, Portugese kolonisten, Afrikaanse bevolkingsgroepen die via de transatlantische slavenhandel zijn aangevoerd, en latere immigrantengroepen uit Italië, Duitsland, Spanje, Japan, Syrië-Libanon en andere regio's. Brazilië herbergt de grootste Japanse diaspora ter wereld en aanzienlijke Italiaanse en Duitse gemeenschappen in de zuidelijke staten.

Brazilië behoort tot de meest verstedelijkte landen van de ontwikkelingslanden; het grootste deel van de bevolking woont in steden. São Paulo is de grootste stad en het financiële centrum, terwijl Rio de Janeiro, Brasília, Salvador, Fortaleza en Belo Horizonte andere belangrijke stedelijke centra zijn. Het Portugees is de officiële en dominante taal, al worden er ook honderden inheemse en immigrantentalen gesproken. Het rooms-katholicisme is historisch gezien de dominante religie, hoewel het evangelisch protestantisme de afgelopen decennia aanzienlijk is gegroeid; het land kent daarnaast gemeenschappen van spiritisten, aanhangers van Afro-Braziliaanse religies, joden en moslims.

Cultuur

De Braziliaanse cultuur is een levendige synthese van inheemse, Afrikaanse en Europese invloeden, tot uitdrukking komend in muziek, dans, keuken, religie en festivals. Samba, bossa nova en forró behoren tot de meest gevierde muziekgenres van het land, en de Braziliaanse populaire muziek heeft internationale erkenning gekregen. Carnaval, met name de festiviteiten in Rio de Janeiro en Salvador, is het beroemdste feest van het land en trekt jaarlijks miljoenen deelnemers en toeschouwers.

Brazilië heeft diepgaande bijdragen geleverd aan de wereldliteratuur, met figuren als Machado de Assis, Jorge Amado, Clarice Lispector en Paulo Coelho die internationale bekendheid verwierven. De architectonische erfenis van het land omvat de modernistische werken van Oscar Niemeyer, met name in de geplande hoofdstad Brasília, een werelderfgoederen van UNESCO. In de beeldende kunst heeft Tarsila do Amaral en de bredere modernistische beweging een onderscheidende Braziliaanse esthetiek vormgegeven.

Voetbal neemt een centrale plaats in binnen de Braziliaanse nationale identiteit. Het Braziliaanse nationale team heeft het wereldkampioenschap voetbal vijf keer gewonnen, meer dan enig ander land, en legendarische spelers als Pelé, Garrincha, Zico, Romário, Ronaldo en Ronaldinho zijn uitgegroeid tot wereldwijde iconen. Ook volleybal, mixed martial arts, de Formule 1 en surfen worden breed gevolgd.

De Braziliaanse keuken varieert aanzienlijk per regio en omvat gerechten als feijoada, een stevige stoofpot van zwarte bonen en vlees die als het nationale gerecht wordt beschouwd; moqueca, een stoofpot met zeevruchten; pão de queijo, kaasbrood uit Minas Gerais; en de churrasco-bargrilltraditie van het zuiden. Het land is ook beroemd om zijn caipirinha-cocktail, gemaakt van cachaça, limoen en suiker.

Biodiversiteit en milieu

Brazilië wordt beschouwd als een megadivers land en herbergt naar schatting 15 tot 20 procent van de biologische diversiteit ter wereld. Het Amazoneregenwoud alleen al bevat miljoenen soorten planten, insecten, vogels, zoogdieren en vissen, waarvan vele nog niet door de wetenschap zijn gedocumenteerd. Iconische soorten zijn de jaguar, de reuzenotter, de harpij-arend, de anaconda, de roze rivierdolfijn en het gouden leeuwape. Het Atlantisch Woud langs de oostkust, hoewel aanzienlijk in omvang gekrompen, bezit uitzonderlijke endemisme en geldt als een van de meest bedreigde biodiversiteitshotspots ter wereld.

Milieubescherming in Brazilië omvat een uitgebreid netwerk van nationale parken, biologische reservaten en inheemse gebieden, waarvan vele dienen als barrière tegen ontbossing. Het land heeft belangrijke internationale milieuakkoorden geratificeerd en speelt een invloedrijke rol in de mondiale klimaatonderhandelingen, gezien het belang van zijn bosreserves.

Internationale betrekkingen en wereldpositie

Brazilië streeft naar een steeds prominentere rol in de wereldpolitiek en pleit voor multilateralisme, Zuid-Zuid-samenwerking en hervorming van internationale instellingen, waaronder een permanente zetel in de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Het land is oprichtingslid van de BRICS-groepering, samen met Rusland, India, China en Zuid-Afrika, en neemt actief deel aan organisaties zoals de Wereldhandelsorganisatie, de Organisatie van Amerikaanse Staten en de Gemeenschap van Latijns-Amerikaanse en Caraïbische Staten. Mercosur, de Zuidelijke Gemeenschappelijke Markt die deels op Braziliaans initiatief werd opgericht, blijft een hoeksteen van het regionale handelsbeleid.

Zie ook

• Zuid-Amerika
• Portugese koloniale rijk
• Amazoneregenwoud
• Geschiedenis van Brazilië
• Economie van Brazilië