پراگ

پراگ (به چکی: Praha) پایتخت و بزرگ‌ترین شهر جمهوری چک است که بر کرانه‌های رود ولتاوا در قلب منطقه تاریخی بوهم قرار گرفته است. این شهر با جمعیتی بیش از ۱٫۳ میلیون نفر در محدوده شهری و نزدیک به ۲٫۷ میلیون نفر در منطقه کلان‌شهری، بزرگ‌ترین شهر چک و یکی از مراکز سیاسی، فرهنگی و اقتصادی مهم اروپای مرکزی به شمار می‌رود. پراگ که به لقب‌هایی چون «شهر صد برج»، «قلب طلایی اروپا» و «مادر شهرها» شهرت دارد، به‌دلیل سالم ماندن بخش عمده‌ای از بناهای تاریخی‌اش از آسیب‌های جنگ جهانی دوم، یکی از جذاب‌ترین مقصدهای گردشگری اروپا است؛ چنان‌که مرکز تاریخی آن در سال ۱۹۹۲ در فهرست میراث جهانی یونسکو به ثبت رسید.

نام و ریشه‌شناسی

نام چکی شهر «پراها» است و پژوهشگران درباره ریشه آن به نتیجه قطعی نرسیده‌اند. رایج‌ترین فرضیه، انتساب این نام به واژه باستانی اسلاوی «پراه» به معنای «آستانه» یا «عرشه» است که ممکن است به سنگ‌چین‌ها و سراشیبی‌های کنار رود ولتاوا در محل نخستین سکونتگاه‌ها اشاره داشته باشد. روایت عامیانه دیگری نام شهر را به افسانه بنیان‌گذاری آن پیوند می‌دهد که در آن شاهزاده‌خانم لیبوشه، پیشگو و حاکم افسانه‌ای چک‌ها، هنگام بازدید از مکانی در دل جنگل فرمان داد شهری بنا شود که «آستانه خانه‌هایش تا آسمان بلند شود». در زبان فارسی این شهر به شکل «پراگ» و در برخی منابع کهن «پراگا» یا «پراخه» نوشته شده است.

جغرافیا و آب‌وهوا

پراگ در مرکز بوهم، در نقطه‌ای که رود ولتاوا در مسیری پرپیچ‌وخم از شمال به جنوب جریان دارد، جای گرفته است. وسعت شهر حدود ۴۹۶ کیلومتر مربع است و توپوگرافی آن شامل تپه‌های متعددی است که بناهای شاخصی مانند قلعه پراگ بر فراز آن‌ها قرار دارند؛ تپه پترشین با منظره‌ای مشهور بر کل شهر، از برجسته‌ترین این ارتفاعات است. رود ولتاوا شهر را به دو ساحل شرقی و غربی تقسیم می‌کند و جزایری چون کامپا بر آن واقع شده‌اند.

آب‌وهوای پراگ از نوع اقیانوسی معتدل با گرایش قاره‌ای است؛ تابستان‌ها گرم و نسبتاً بارانی و زمستان‌ها سرد و اغلب ابری. میانگین دمای سالانه حدود ۹ درجه سلسیوس است و بیشینه دما در ژوئیه و کمینه آن در ژانویه ثبت می‌شود.

تاریخ

ناحیه پراگ امروزی از عصر حجر محل استقرار انسان بوده و اقوامی چون سلتی‌ها و سپس قبایل اسلاو در آن ساکن شده‌اند. در نیمه دوم سده نهم میلادی، قلعه پراگ در ساحل غربی ولتاوا بنا نهاده شد و به‌تدریج هسته سیاسی دوک‌نشین بوهم را تشکیل داد؛ در همین دوران، سکونتگاهی نیز در ویشهراد در سوی دیگر رودخانه پدید آمد. بوهم در سده دهم بخشی از امپراتوری مقدس روم شد و پراگ به مرکز بازرگانی مهمی تبدیل گشت.

در سده چهاردهم میلادی، در دوران فرمانروایی چارلز چهارم، امپراتور مقدس روم و پادشاه بوهم، پراگ پایتخت امپراتوری و یکی از درخشان‌ترین شهرهای اروپا شد. در این عصر دیوارهای شهری جدید کشیده شد، پل سنگی مشهور (که بعدها پل چارلز نام گرفت) در سال ۱۳۵۷ بر ولتاوا ساخته شد و دانشگاه چارلز در سال ۱۳۴۸ به‌عنوان نخستین دانشگاه اروپای مرکزی تأسیس گردید. آغاز ساخت کلیسای جامع سنت ویتوس و شمار زیادی از بناهای گوتیک، یادگارهای این دوره‌اند.

پس از مرگ چارلز، پراگ صحنه جنبش اصلاح دینی یان هوس شد که با سوزانده‌شدن او در سال ۱۴۱۵ و پیروی جنگ‌های هوسی (۱۴۱۹ تا ۱۴۳۴) همراه بود؛ رخدادی که آغازگر جنبش‌های اصلاح‌گری اروپایی پیش از لوتر شمرده می‌شود. در سال ۱۵۲۶ تاج‌وتخت بوهم به دودمان هابسبورگ اتریش رسید. رخداد مشهور «پرتاب از پنجره» پراگ در سال ۱۶۱۸، که در آن نمایندگان امپراتور از پنجره قلعه به بیرون افکنده شدند، جرقه جنگ سی‌ساله را زد و پس از شکست چک‌ها در نبرد کوه سفید (۱۶۲۰)، شهر زیر سلطه کامل هابسبورگ درآمد و چهره کاتولیک و باروکی یافت.

با آغاز انقلاب صنعتی در سده نوزدهم، پراگ به یکی از قطب‌های صنعتی امپراتوری اتریش-مجارستان بدل شد و جمعیت آن رشد چشمگیری یافت. هم‌زمان جنبش احیای ملی چک در این شهر شکل گرفت و تئاتر ملی پراگ، ساخته نیمه دوم سده نوزدهم، از نمادهای این نهضت است. پس از فروپاشی امپراتوری در پایان جنگ جهانی اول، پراگ در سال ۱۹۱۸ پایتخت چکسلواکی نوپا شد.

در جنگ جهانی دوم، پراگ از ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵ در اشغال آلمان نازی بود و جامعه یهودی شهر که از سده دهم در محله یوزفوف می‌زیست، در هولوکاست به‌شدت آسیب دید. پس از جنگ و با کودتای ۱۹۴۸، پراگ پایتخت دولت کمونیستی چکسلواکی شد. در سال ۱۹۶۸ «بهار پراگ»، جنبش اصلاح‌خواهی به رهبری الکساندر دوبچک، با تهاجم نیروهای پیمان ورشو سرکوب شد. در نوامبر ۱۹۸۹ انقلاب مخملین، با پشتیبانی گسترده مردم و رهبری بعدی واتسلاو هاول، نظام کمونیستی را برانداخت. در سال ۱۹۹۳، با تجزیه مسالمت‌آمیز چکسلواکی به چک و اسلواکی، پراگ پایتخت جمهوری چک شد و کشور تازه در همان دهه به ناتو (۱۹۹۹) و اتحادیه اروپا (۲۰۰۴) پیوست.

معماری و جاذبه‌های گردشگری

پراگ به‌واسطه هم‌زیستی سبک‌های معماری رومانسک، گوتیک، رنسانس، باروک، نئوکلاسیک، آر‌نوو و معماری معاصر، به‌عنوان یک «موزه معماری زنده» شناخته می‌شود. مهم‌ترین دیدنی‌های شهر عبارت‌اند از:

• قلعه پراگ: بزرگ‌ترین مجموعه قلعه‌ای جهان بر پایه کتاب رکوردهای گینس، مقر ریاست‌جمهوری چک و دربرگیرنده کلیسای جامع سنت ویتوس، کلیسای سنت جورج و کوچه طلایی؛
• پل چارلز: پل سنگی تاریخی با ۳۰ مجسمه باروک که در سال ۱۳۵۷ ساخته شد و دو ساحل ولتاوا را به هم پیوند می‌دهد؛
• میدان شهر قدیمی: قلب تاریخی شهر با ساعت نجومی مشهور پراگ که از سال ۱۴۱۰ همچنان کار می‌کند، کلیسای تین و میدان ونسلاس در نزدیکی آن؛
• یوزفوف: محله یهودیان با کنیسه‌های قدیمی و یکی از کهن‌ترین گورستان‌های یهودی اروپا؛
• ویشراد: دژ تاریخی مشرف به ولتاوا با گورستانی که آرامگاه بسیاری از مفاخر چک است؛
• خانه رقصان: بنای شاخص مدرن دهه ۱۹۹۰ به طراحی فرانک گری و ولاتسو میلانیچ.

اقتصاد

پراگ موتور اقتصادی جمهوری چک است و سهم آن در تولید ناخالص داخلی کشور بیش از یک‌چهارم برآورد می‌شود. این شهر یکی از ثروتمندترین مناطق اتحادیه اروپا به شمار می‌رود و درآمد سرانه آن بالاتر از میانگین اتحادیه است. بخش‌های مهم اقتصاد شهر شامل فناوری اطلاعات، مهندسی، صنایع غذ