مکزیک

مکزیک (به اسپانیایی: México) با نام رسمی ایالات متحده مکزیک (Estados Unidos Mexicanos)، جمهوری فدرالی است که در جنوب آمریکای شمالی قرار دارد و از شمال با ایالات متحده، از جنوب‌شرق با گواتمالا و بلیز، از غرب و جنوب با اقیانوس آرام و از شرق با خلیج مکزیک و دریای کارائیب هم‌مرز است. این کشور با مساحتی در حدود ۱٬۹۷۲٬۵۵۰ کیلومتر مربع و جمعیتی فراتر از ۱۳۰ میلیون نفر، دهمین کشور پرجمعیت جهان و پرجمعیت‌ترین کشور اسپانیایی‌زبان جهان به شمار می‌رود. پایتخت آن، شهر مکزیک، از بزرگ‌ترین کلان‌شهرهای جهان است و مرکز سیاسی، فرهنگی و اقتصادی کشور محسوب می‌شود. مکزیک با میراث غنی بومی، تاریخ استعماری و جایگاه خود به‌عنوان یکی از اقتصادهای نوظهور بزرگ و پیوندخورده با بازارهای جهانی شناخته می‌شود.

ریشه‌شناسی نام

نام «مکزیک» از واژه ناهواتل «Mēxihco» گرفته شده است که به خاستگاه قوم مکسیکا—که در سنت اروپایی با نام آزتک شناخته می‌شوند—اشاره داشت؛ قومی که پایتخت خود، تنوچتیتلان، را در محل شهر کنونی مکزیک بنا نهاد. معنای این نام به شیوه‌های گوناگونی تفسیر شده است؛ یکی از تفسیرهای رایج آن را به معنای «ناف ماه» می‌داند، حال آنکه اجماع پژوهشگران بر آن است که ریشه دقیق نام همچنان میان زبان‌شناسان محل بحث است. پس از استقلال از اسپانیا در سال ۱۸۲۱، کشور نام رسمی «ایالات متحده مکزیک» را برگزید که بازتاب ساختار فدرالی مورد انتخاب بنیان‌گذاران آن بود.

تاریخ

تمدن‌های پیشاکلمبی

قلمرو کنونی مکزیک میزبان برخی از پیشرفته‌ترین تمدن‌های باستانی جهان بود. تمدن اولمک که میان حدود ۱۵۰۰ تا ۴۰۰ پیش از میلاد در سواحل خلیج شکوفا شد، «فرهنگ مادر» مزوآمریکا به شمار می‌آید و آغازگر تحولاتی در خط، ریاضیات و پیکرتراشی عظیم دانسته می‌شود. تمدن‌های پسین بر این بنیان‌ها استوار شدند: شهر تئوتیهواکان که میان سده‌های یکم تا هفتم میلادی به اوج رسید، از بزرگ‌ترین شهرهای جهان باستان بود. مایاها در نواحی جنوبی و شرقی نظام‌های پیچیده‌ای از خط هیروگلیفی، اخترشناسی و گاه‌شماری «شمارش دراز» را پروراندند. تولتک‌ها در حدود سده دهم بر مکزیک میانی چیره شدند و مکسیکاها امپراتوری قدرتمند آزتک را بنیان نهادند که تا اوایل سده شانزدهم میلادی از طریق شبکه باج‌دهی با مرکزیت تنوچتیتلان بر بخش عمده مکزیک میانی فرمان می‌راند.

فتح به دست اسپانیایی‌ها و دوره استعمار

در سال ۱۵۱۹، فاتح اسپانیایی هرنان کورتس به سواحل خلیج رسید و با ائتلاف با گروه‌های بومیِ سرخورده از سلطه آزتک، به سوی دل خشکی پیش رفت. تنوچتیتلان در سال ۱۵۲۱ پس از محاصره‌ای طولانی سقوط کرد و آغاز حاکمیت استعماری اسپانیا رقم خورد. طی سه سده، مکزیک هسته اصلی نایب‌السلطنتی اسپانیای نو (نوئبا اسپانیا) را تشکیل می‌داد که از مهم‌ترین قلمروهای امپراتوری اسپانیا بود. در دوره استعمار، مسیحیت، زبان اسپانیایی و سنت‌های تازه کشاورزی و معماری معرفی شد و در کنار آن نظم اجتماعیِ مبتنی بر نظام کاستی شکل گرفت. معدنکاری، به‌ویژه استخراج نقره در زاکاتکاس و گواناخواتو، اسپانیای نو را به یکی از منابع اصلی ثروت امپراتوری بدل کرد. کاهش فاجعه‌بار جمعیت بر اثر بیماری‌های همه‌گیر و بهره‌کشی، جامعه‌های بومی را دگرگون ساخت و درهم‌آمیزی جمعیت‌های بومی، اروپایی و آفریقایی، ویژگی جمعیتی و فرهنگی پیچیده «مستیزو» را پدید آورد که بخش بزرگی از مکزیک کنونی را تعریف می‌کند.

استقلال و سده نوزدهم

جنبش استقلال‌طلبی در ۱۶ سپتامبر ۱۸۱۰ آغاز شد؛ روزی که کشیش میگل ایدالگو با «فریاد دولورس» (Grito de Dolores) فراخوان شورش علیه حاکمیت اسپانیا را سر داد. پس از بیش از یک دهه جنگ، مکزیک در سال ۱۸۲۱ بر پایه «طرح ایگوالا» که آگوستین د ایتوربیده مذاکره کرده بود، به استقلال رسید؛ ایتوربیده مدتی کوتاه با عنوان امپراتور فرمان راند. سده پس از آن سرشار از بی‌ثباتی بود: از دست رفتن سرزمین‌های شمالی در جنگ مکزیک و آمریکا (۱۸۴۶–۱۸۴۸)، مداخله فرانسه در دهه ۱۸۶۰ که در جریان آن ماکسیمیلیان یکم به امپراتوری برگزیده شد، و مقاومت به رهبری بنیتو خوارس که در سال ۱۸۶۷ جمهوری را بازگرداند. نبرد پوبلا در ۵ مه ۱۸۶۲—پیروزی مکزیک بر نیروهای فرانسه—هر ساله با نام «سین