Китай

Китай — Азийын вӱдпел сектыштыже верланен шоган суверенный государство, тӱняште эн кугу экономика да калык чотан кундем, шуко тӱрлӧ культуран да историйан йӱла. Тудо тыглай географий да демографий кумдык гына огыл, а тӱнямбал политик, экономик да культур йӱлам тӱҥ шотышто кучышо кугу йӱла.

Историй да эволюций

Китайын историйже тыглай гына огыл, а кызытсе тӱням шке кумдыкшӧ дене вашталтен. Тыгак, Шуко тӱрлӧ династий-влак (Шань, Чжоу, Цинь, Хань, Тан, Сун, Мин, Цин) тӱрлӧ жапыште кугужанымым вуйлатыштеныт. XIX курым тӱҥалтыш гыч тудо колонизаций да граждан войн-влак деч вара, 1949-ше ийыште Китай Народный Республика негызым пыштен. Кокымшо жап гыч тудо реформ да уэш почмо политикам эскерен, экономикижым тӱняште эн кучышо кӱкшытыш конден.

Географий да административ состав

Китайын кумдыкшо 9.6 миллион квадрат километр лиеш, тиде тӱняште эн кугу кумдык-влак кокла гыч иктыже. Тудо вӱдпел-эрвел Азийыште верланен, Японий ден Корей полуостров гоч кече ончалеш. Административ шотышто тудо 23 провинций, 5 автоном район, 4 муниципалитет да 2特别行政区 гыч шога. Ландшафтше тӱрлӧ: Альпысэ горно системы, Гоби пустынь, Янцзы да Хуанхэ эҥер система-влак, да тропик лес-влак. Климатше субтропик гыч арктический марте шога, тиде экологий да аграрный потенциалым вияҥда.

Культур да социальный особенности

Китайын культурыже тыглай гына огыл, а тыгак философий, искусство, литератур да традиций-влак дене палыме. Конфуцианство, даосизм да буддизм тӱпка-влак калыкын мышленаш да поведенкийым шотлымо кӱкшытым налыныт. Иероглиф систем (ханцзы) тӱняште эн шуко калык колташ тӱҥалше йылмым шотла. Традиционный праздник-влак (Новый год, Фестиваль лодка-влак, Фестиваль фонарь-влак) калыкын единствыжым да историйым шарнымашым пеҥгыдемдат. Калык чот 1.4 миллиард наре лиеш, тиде демографий да социальный структура тӱрлӧ этнос (хань да 55 меньшинство) коклаште интеграций да диалогым тӱҥ шотышто куча.

Экономика да технологий

Кокымшо жап гыч тӱҥалын, Китайын экономикижым рыночный реформ да иностранный инвестиций-влак вияҥденыт. Тудо тӱняште эн кугу промышленник да экспортер-влак кокла гыч иктыже, электроника, текстиль, автомобиль да IT сектор-влак шукырак вияҥыныт. Технологии да инноваций шотышто тудо спутник программ, искусственный интеллект, высокоскоростной железная дорога да 5G сеть-влак шотышто лидер кӱкшытыш конден. Инфраструктур да логистик проект-влак (например, «Один пояс, один путь») тӱнямбал торговля да инфраструктур кылвер-влакым вияҥда.

Тӱнямбал кылвер да значение

Китай ООН Совет Безопасность постоянный участник, G20 да БРИКС коклаште тӱҥ рольым налын. Тудо тӱнямбал климат изменений, глобальный здоровье да безопасность проблем-влак шотышто сотрудничеством эскера. Культур да образовательный обмен-влак тӱня калык-влак коклаште взаимопониманийым пеҥгыдемдат. Тиде кундемын историйже, экономикижым да культуржым шотыш налын, тӱнямбал политик да экономик йӱлам тӱҥ шотышто кучышо кугу йӱла семын шотлалтеш.