Кытай

Кытай — Шимал-чыгыш Азияда джерлешиген, дунияда эң калындан халкъы болгъан эмда экономикасы бойунча алдын гъала турган бирликчи социалист республикады.

Тарихи тюрлениуле

Кытайны тарихы минглий йылланы ашады. Эрте цивилизацияла Хуанхэ эмда Янцзы суула ёсюмлюклеринде къалыпландырылды. Ся, Шан эмда Чжоу династияла заманында ильм-билим, философия эмда администрация системасы къуралды. Цинь династия заманында империя бирлешдирилди, уллу дивар салынды эмда стандартлашдырылган жазыу эмда валюта киргизилди. Хань династия заманында Жибек юлюнюую башланды эмда конфуцианлыкъ идеология тыюуланды. Кийинки йыллада Тан, Сун, Юань, Мин эмда Цин династияла келди, бу заманлада культура, технология эмда джери климат кенгерилди. XX ёмюрню башында империя тамамланнганды, 1949 джылда Кытай Халкъ Республикасы къуралгъанды. Соңгу он йыллада экономика реформалары джумушчу классны жашау шартларын джакшыртханды эмда глобал халкъла арасында тынымлыкъны артдыргъанды.

Негизги къурамы эмда административ бёлюнюу

Кытайны территориясы 9,6 млн км² ашады эмда Азияны континентинде экинчи эм кенг джерди. Иклим шартлары чёбден тилкеге, тропикден субтропикке дери тюрледи. Административ боюнча республика 23 провинциядан, 5 автоном райондан, 4 муниципалитетден эмда 2 арналган аймактан тургъанды. Негизги шаарла Пекин (саясий эмда культур марказ), Шанхай (экономика эмда финанслар), Гуанчжоу эмда Шэньчжэнь (технология эмда экспорт) болуп саналадыла. Суу ресурслары Хуанхэ, Янцзы, Меконг эмда Брахмапутра сыяклы суула бла байдыла. Флора эмда фауна юсюнде биологик разнообразие юсюнден айтылса, пандемия, амбарлы айы эмда кёп тюрлю орьян джерли хайванладандыла.

Характеристикалары

Кытайны обществосуну негизинде халкъла арасы тынымлыкъ, этник кёптюрлюлюк эмда традицион баалар къурайдыла. Расмий тил Mandarin китайский болса да, 50 аша этникалык группа джерли тилледе сёлешедила. Диний ишаннелер буддизм, даосизм, конфуцианлыкъ, ислам эмда христианлыкъны къамтыйдыла. Экономикасы планлы эмда рыночный элементле бла къурамындады, заводла, логистика, электрон коммерция эмда космос индустриясы айрыкъдан тиз темпда тюрленеди. Билим системада математика, физика эмда инженерия айрыкъдан басым саладыла. Культурада каллиграфия, музыка, театр, медицина эмда кулинария традицияла джангы заманнга дери сакъланнгандыла.

Таасир эмда маани

Кытай дуния тарихинде саясий, экономика эмда культур таасирни юсюнден айтылса, Жибек юлюнюую бла башланнганды. XX ёмюрню соңунда глобализация заманында халкъла арасы сауда эмда инвестиция агымында алдын гъала тургъанды. ООН, G20, БРИКС эмда Шанхай Хызматлашуу Организациясы сыяклы международный форумлада актив роль аткарады. Инновация, инфраструктура проектле (мисалы, «Бир пояслыкъ бир юлюнюую») джангы джерле арасында интеграцияны тизлетедила. Экология проблемаларны чечимле, климат политика эмда глобал сауданы стабиллиги боюнча келечилик этиу юсюнден айтылса, Кытайны ролу юсюнден айтылса, дунияны келечилигинде ол маанили факторланы бірі болуп саналады.