China

Китай (Цзиньго) — Ази континентан къилбаседа-малхбузехь а, малхбалехь а лаьрхӀа йолу суверенан пачхьалкх а, дуьненан уггаре доьзна бахархойн барамца а, инарла экономика а, шира культурин гӀирсашца а йукъадогӀу пачхьалкх ю.

Истори

Китайн истори шира заманера ду, цигахь хийла династеш (Ся, Чжоу, Цинь, Хань, Тан, Сун, Мин, Цин) а, империн система а, философин школеш (конфуцианство, даосизм, легизм) а хилира. XIX бӀешарахь колониалан агӀонаш а, граждански тӀемаш а болуш, 1912 шарахь импери эцна, 1949 шарахь Китайн Халкъан Республика (КХР) кхоьллина. 1978 шарахь реформаш олучу политикин курс йелиначу хенахь дуьйна Китай экономически а, технологически а, дипломатически а хьалакхийра, дуьненайукъара арен тӀехь шен меттиг кхиийра.

Географи а, административни хилар а

Китайн территори 9 596 960 км² ю, иза дуьненан уггаре гергара майралла йолу пачхьалкхийн рогӀехь ю. Малхбалехь Шинарчу дензарчохь, малхбузехь Гималайн а, Тянь-Шаньн а бердаш ду, къилбехь тропикан климат, къилбаседехь континенталан климат хаало. Административни хиларахь КХР 23 провинци, 5 автономни регион, 4 муха коммуна, 2 махкахьйоккху гӀала (Гонконг а, Макао а) бу. Пачхьалкхан коьрта гӀала Пекин ю, цигахь политикин, экономикан а, культурин а центрш ловзуш ду.

Экономика а, социалан структура а

Китайн экономика дуьненан уггаре зӀиехь ду, валовой внутренни продукт (ВВП) барамца дуьненан шолгӀа меттиг йу. Индустриализаци, экспортан ориентаци, инфраструктурин проекташ (масала, «Берда а, берда а» инициатива) экономикин хьалакичарна кечдина. Технологин сектор, электроники, космосан промышленноста, леларан а, финансан а сфераш хьалакхийра. Социалан структурехь гӀалан а, дакъин а бахархойн барам хийцам бо, классан а, регионан а дифференциаци йевза, амма пачхьалкхан программаша бедность эцар, образованин а, медицинан а доступность кхиорна жайна йо.

Культурин а, политикан а кепаш

Китайн культура шира традицишца, литературин а, искуствин а гӀирсашца, философин а, религийн а ученийца дика йоьзна ду. Конфуцианстан моралан принципаш, даосизман природца йоьзна хилам, буддийн учений культурин ландшафт чӀагӀйира. Политикан хиларахь КХР социалистический республика ю, Коммунистически партин лидерство йолу однопартийни системаца. Конституцин нормаш, законодательни органаш (Националан народни конгресс), правительственни аппарат а, судан система а пачхьалкхан управлененин механизман дакъош ю. Модернизирован политикин курс культурин идентичность а, инновацин а балансан тӀехь ю.

Дуьненайукъара а, историн а тӀеэцарш

Китай дуьненайукъара арен тӀехь геополитикин, экономикин а, экологин а процессашна тӀетоьхна барамца йукъабогӀу. ЮНЕСКОн йерриге дуьненан гӀалан объектийн барамца дуьненан уггаре зӀе меттиг йу, культурин наследие хӀоттарна а, хийцам бацарна а жайна йо. Дуьненайукъара торговле, инвестици, климатан политикин а, регионалан интеграцин а проектехь Китайн роль хьалакхийра, цуо мультиполярни дуьненан модельна тӀеэцарш дӀахӀоьтту. Исторически Китай Шера шеран а, шелкан а маршийн коьрта дакъа хилира, цуо Евразин цивилизацийн йукъара коммуникаци, технологиян а, идеологин а трансферт а кхиорна кечдина.